Warisan Negara Bangsa — Nota JomSkor

Bab 1 Sejarah Tingkatan 4 membincangkan warisan negara bangsa kerajaan Alam Melayu sebelum kedatangan Barat. Pelajar perlu memahami (1) latar belakang dan ciri-ciri negara bangsa kerajaan Alam Melayu (Funan, Champa, Srivijaya, Kesultanan Melayu Melaka, Johor-Riau), (2) keunggulan sistem pentadbiran Pembesar Empat Lipatan, (3) undang-undang bertulis — Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka, serta (4) hubungan timbal balik antara pemerintah dan rakyat melalui konsep Waadat.

Sejarah · Tingkatan 4

Latar Belakang Negara Bangsa Sebelum Kedatangan Barat

Kemunculan kerajaan Alam Melayu seperti Funan, Champa, Kedah Tua, Gangga Nagara, Srivijaya, Angkor dan Majapahit membuktikan asas negara bangsa sudah wujud sebelum Barat tiba.
Ciri-ciri negara bangsa Alam Melayu terdiri daripada EMPAT elemen: Raja, Undang-undang, Wilayah Pengaruh, Rakyat.
Raja = tonggak utama, dianggap suci. Contoh: Raja Champa dikaitkan dengan Dewa Siva.
Undang-undang = memastikan kesejahteraan kerajaan, terpakai di seluruh wilayah. Contoh: Majapahit amalkan Kutara Manawa.
Wilayah Pengaruh = kawasan yang rakyat akui pemerintahan raja. Contoh: Funan — dari Sungai Mekong hingga selatan Myanmar.
Rakyat = setia kepada raja, tidak menderhaka. Contoh: Rakyat Srivijaya minum air sumpah (Inskripsi Telaga Batu).
Kesinambungan: Funan → Champa → Srivijaya → Kesultanan Melayu Melaka → Johor-Riau.

Ciri-ciri Negara Bangsa Kesultanan Melayu Melaka (6 ciri)

1. KERAJAAN — Raja pemerintah tertinggi, dibantu Sistem Pembesar Empat Lipatan. Selepas Islam, gelaran bertukar kepada Sultan.
2. RAKYAT — Terdiri daripada orang Melayu dan Orang Laut. Hierarki: Sultan → Pembesar → Golongan Merdeka → Hamba. Rakyat taat setia kepada sultan.
3. KEDAULATAN — Hak mutlak sultan mengawal rakyat & wilayah tanpa campur tangan luar. Diiktiraf Dinasti Ming melalui utusan Laksamana Cheng Ho.
4. WILAYAH PENGARUH — Diperoleh melalui 3 cara: (a) Penaklukan — Pahang, Kelantan, Rokan; (b) Naungan — Lingga, Patani, Kedah; (c) Perkahwinan — Siantan (hadiah Majapahit kepada Sultan Mansur Shah).
5. UNDANG-UNDANG — Dua undang-undang bertulis: Hukum Kanun Melaka (HKM) dan Undang-Undang Laut Melaka (UULM).
6. LAMBANG KEBESARAN — Identiti sultan: adat istiadat, warna diraja, nobat, regalia, cap mohor. Cap mohor mengesahkan arahan sultan.

Keunggulan Sistem Pentadbiran — Pembesar Empat Lipatan

Sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka dikenali sebagai Sistem Pembesar Empat Lipatan.
SULTAN — pemerintah tertinggi, berkuasa dalam pemerintahan, peperangan, hubungan diplomatik dan agama.
BENDAHARA — ketua pentadbir, ketua turus angkatan tentera, menasihati sultan, menjadi pemangku sultan. Contoh: Bendahara Tun Perak berkhidmat untuk 4 sultan.
PENGHULU BENDAHARI — menguruskan perbendaharaan/kewangan kerajaan.
TEMENGGUNG — menjaga keselamatan kota Melaka (keselamatan darat).
LAKSAMANA — panglima angkatan laut Melaka (keselamatan laut).
Pegawai lain: Syahbandar (kutip cukai pelabuhan), Bentara, Orang Kaya, Hulubalang, Penghulu.
DUA PERINGKAT pentadbiran: (1) Pusat — Pembesar Berempat; (2) Jajahan — pembesar dilantik tadbir daerah/kampung.
Kawasan Pegangan = kawasan yang dikurniakan sultan kepada Pembesar Berempat.
Sumber pendapatan: perdagangan, pelbagai cukai dan ufti daripada wilayah taklukan & naungan. Syahbandar kutip cukai pelabuhan.

Hukum Kanun Melaka (HKM)

Mengandungi 44 Fasal — merangkumi jenayah, bidang kuasa sultan & pembesar, kekeluargaan, dan ekonomi.
JENAYAH: Hukuman setimpal dikenakan. Fasal 5.1 — membunuh tanpa pengetahuan raja = hukum bunuh. Fasal 4 — ingkar arahan sultan = hukum bunuh.
BIDANG KUASA: Fasal 1 menjelaskan tugas sultan, Bendahara, Temenggung dan Penghulu Bendahari.
KEKELUARGAAN: Fasal 26 — pernikahan memerlukan 4 orang saksi (minima 2). Hamba dan wanita tidak boleh menjadi saksi.
EKONOMI: Fasal 30 — riba diharamkan dalam perniagaan. Peniaga mestilah akil baligh dan siuman.
Perkataan khusus raja sahaja: titah, murka, kurnia, anugerah — rakyat dilarang menggunakannya.

Undang-Undang Laut Melaka (UULM)

Diusahakan oleh 3 nakhoda: Nakhoda Jenal, Nakhoda Diri, Nakhoda Sahak. Diperkenan oleh Sultan Mahmud Shah.
PERANAN NAKHODA: Berkuasa penuh dalam kapal, diibaratkan raja. Fasal 13.1 — nakhoda diberi keutamaan berniaga 4 hari. Fasal 13.3 — singgah tempat baru perlu persetujuan semua.
PELAYARAN: Fasal 9 — malim mesti arif tentang ombak, arus, bulan dan bintang. Jika malim lalai hingga kapal rosak = hukum bunuh.
JENAYAH: Fasal 5 — berkelakuan jahat & membunuh di atas kapal = hukuman mati.
PERCUKAIAN: Fasal 6.3 — cukai satu persepuluh daripada hasil penumpang jika turun sebelum sampai janji (3 tahun/3 bulan/3 hari).
Pegawai lain: jurumudi, malim, jurubatu — setiap satu ada peranan tersendiri dalam pelayaran.

Peranan Pemerintah dan Rakyat — Konsep Waadat

Hubungan pemerintah-rakyat berasaskan konsep DAULAT (kebesaran raja) dan TULAH (kecelakaan kerana derhaka).
PERANAN SULTAN: Menaungi & menjaga keselamatan rakyat; mewujudkan perpaduan; bertanggungjawab atas kemakmuran & kestabilan; memperkenalkan undang-undang.
PERANAN PEMBESAR: Memelihara keamanan & kebajikan rakyat di kawasan pegangan; perantara sultan-rakyat; kutip hasil (sistem serah) dan bekalkan tentera (sistem kerah).
PERANAN RAKYAT: Taat setia kepada pemerintah; mematuhi arahan; menjadi tentera; menghadiri majlis umum/gotong-royong; pendayung kapal perang; menyumbang tenaga (sistem kerah).
WAADAT — Perjanjian dua hala antara Sang Sapurba (pemerintah) dengan Demang Lebar Daun (rakyat): Rakyat tidak menderhaka → Raja tidak zalim/menganiaya rakyat.
Analogi timbal balik: 'Rakyat umpama akar, raja umpama pohon — jika tiada akar, pohon tidak dapat berdiri.' (Sejarah Melayu, W.G. Shellabear).
Golongan pemerintah: sultan, pembesar, kerabat raja, ulama. Golongan diperintah: merdeka (peniaga, petani, tukang, nelayan) dan hamba (hamba raja, hamba berhutang, hamba biasa).

Contoh soalan

Nyatakan DAN huraikan ciri-ciri negara bangsa Kesultanan Melayu Melaka.

**Kerajaan** — Raja pemerintah tertinggi dibantu Sistem Pembesar Empat Lipatan. Selepas Islam, gelaran bertukar kepada sultan.
**Rakyat** — Orang Melayu dan Orang Laut yang taat setia kepada sultan. Hierarki: Sultan → Pembesar → Merdeka → Hamba.
**Kedaulatan** — Hak mutlak sultan mengawal rakyat dan wilayah tanpa campur tangan luar. Diiktiraf Dinasti Ming melalui Laksamana Cheng Ho.
**Wilayah Pengaruh** — Diperoleh melalui penaklukan (Pahang, Kelantan), naungan (Lingga, Kedah) dan perkahwinan (Siantan).
**Undang-undang** — Dua undang-undang bertulis: Hukum Kanun Melaka (44 fasal) dan Undang-Undang Laut Melaka.
**Lambang Kebesaran** — Simbol kedaulatan sultan: nobat, regalia, adat istiadat dan cap mohor.

Contoh soalan

Huraikan peranan Pembesar Berempat dalam sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka.

**Bendahara** — Ketua pentadbir dan ketua turus tentera. Menasihati sultan dan menjadi pemangku sultan.
**Penghulu Bendahari** — Menguruskan perbendaharaan dan kewangan kerajaan secara teratur.
**Temenggung** — Bertanggungjawab menjaga keselamatan kota Melaka (keamanan darat).
**Laksamana** — Panglima angkatan laut, menjaga keselamatan di laut.

Contoh soalan

Jelaskan konsep Waadat dan kepentingannya dalam hubungan pemerintah-rakyat.

**Waadat** ialah perjanjian dua hala antara Sang Sapurba (pemerintah) dengan Demang Lebar Daun (rakyat).
Rakyat berjanji tidak akan **menderhaka** kepada raja walaupun raja bersalah atau zalim.
Raja berjanji tidak akan **menganiaya, memalukan** atau menghina rakyat.
Kepentingan: mewujudkan **hubungan timbal balik** yang menjamin keharmonian dan kestabilan pemerintahan.

Keliru bilangan ciri: Alam Melayu = **4 ciri**, Kesultanan Melayu Melaka = **6 ciri** — jangan campur aduk
Hukum Kanun Melaka ada **44 fasal**, bukan bab atau perkara
UULM diusahakan oleh **3 nakhoda** (Jenal, Diri, Sahak), diperkenan **Sultan Mahmud Shah**
Terbalik: **Temenggung** = keselamatan DARAT, **Laksamana** = keselamatan LAUT
**Penghulu Bendahari** urus KEWANGAN — bukan keselamatan atau pentadbiran
**Bendahara Tun Perak** berkhidmat untuk EMPAT sultan, bukan dua atau tiga
Penaklukan ≠ Naungan: Pahang/Kelantan = takluk (perang); Lingga/Kedah = naungan (perjanjian)
Siantan diperoleh melalui **perkahwinan** (hadiah Majapahit) — bukan penaklukan
Waadat adalah perjanjian **DUA HALA** — rakyat taat setia DAN raja tidak zalim. Jangan tulis satu pihak sahaja
**Daulat** ≠ **Kedaulatan**: Daulat = kebesaran luar biasa raja; Kedaulatan = kekuasaan wilayah/rakyat

Soalan PALING KERAP keluar: 'Nyatakan/Huraikan ciri-ciri negara bangsa KMM' — wajib hafal 6 ciri dengan contoh huraian masing-masing.
Untuk soalan perbandingan (KBAT): 'Bandingkan ciri negara bangsa Alam Melayu dengan KMM' — Alam Melayu 4 ciri, KMM tambah Kedaulatan dan Lambang Kebesaran.
Soalan struktur tentang sistem pentadbiran: lukis/tulis hierarki dengan betul — Sultan > Bendahara > Penghulu Bendahari/Temenggung/Laksamana.
Soalan petikan Waadat (Sejarah Melayu, W.G. Shellabear) kerap keluar — tahu maksud dan kepentingannya, bukan hafal teks.
Soalan HKM dan UULM: ingat KANDUNGAN masing-masing — HKM (jenayah, kekeluargaan, ekonomi, bidang kuasa); UULM (nakhoda, pelayaran, jenayah kapal, cukai).
Fakta unik yang kerap keluar: Inskripsi Telaga Batu (upacara persetiaan Srivijaya), Laksamana Cheng Ho (pengiktirafan kedaulatan Melaka oleh Dinasti Ming).
Soalan nilai/patriotisme: hubungkait dengan Rukun Negara Prinsip 2 — 'Kesetiaan kepada Raja dan Negara'.
Untuk soalan sebab-musabab: mengapa KMM unggul? → pentadbiran tersusun + undang-undang bertulis + hubungan pemerintah-rakyat yang baik.

nobat: Alat muzik diraja (gendang, nafiri) sebagai lambang kebesaran dan kedaulatan sultan
tulah: Bala atau kecelakaan yang menimpa seseorang kerana menderhaka atau melanggar titah raja
Waadat: Perjanjian dua hala antara pemerintah (Sang Sapurba) dan rakyat (Demang Lebar Daun) — rakyat tidak derhaka, raja tidak zalim
daulat: Kebesaran dan kekuasaan luar biasa yang ada pada raja — rakyat segan dan takut melanggar perintah
cap mohor: Mohor diraja yang digunakan untuk mengesahkan kebenaran dan arahan daripada sultan
kedaulatan: Hak mutlak sultan mengawal rakyat dan wilayah tanpa sebarang campur tangan pihak luar
sistem kerah: Sistem rakyat menyumbangkan tenaga kerja secara paksa untuk kerajaan (bina istana, jalan dll)
sistem serah: Sistem rakyat menyerahkan sebahagian hasil pendapatan kepada pembesar kawasan pegangan
Kutara Manawa: Undang-undang yang diamalkan oleh kerajaan Majapahit
negara bangsa: Entiti politik yang mempunyai wilayah, rakyat, pemerintah dan undang-undang tersendiri
pemangku sultan: Orang yang menggantikan tugas sultan buat sementara waktu — biasanya Bendahara
kawasan pegangan: Kawasan yang dikurniakan oleh Sultan Melaka kepada Pembesar Berempat untuk ditadbir
wilayah pengaruh: Kawasan yang rakyatnya mengakui dan menerima pemerintahan seseorang raja
Pembesar Berempat: Empat pembesar utama KMM: Bendahara, Penghulu Bendahari, Temenggung, Laksamana
Hukum Kanun Melaka: Undang-undang bertulis KMM mengandungi 44 fasal — merangkumi jenayah, pentadbiran, kekeluargaan dan ekonomi
Inskripsi Telaga Batu: Batu bersurat Srivijaya yang digunakan dalam upacara persetiaan — air dituang, mengalir ke corong dan diminum rakyat sebagai tanda taat setia
Undang-Undang Laut Melaka: Undang-undang bertulis mengawal pelayaran, perdagangan laut, peranan nakhoda dan jenayah di atas kapal