Kerja Lapangan — Nota JomSkor

Bab Kerja Lapangan mengajar struktur dan kaedah menjalankan serta menulis laporan kajian lapangan Geografi, menggunakan contoh sebenar kajian tentang kegiatan ekonomi di SMK Sulaiman, Bentong, Pahang dan kawasan sekitarnya. Laporan contoh ini menunjukkan susunan lengkap daripada penghargaan hingga lampiran, tiga kaedah pengumpulan data (rujukan, pemerhatian, soal selidik), serta cara data dipersembahkan dalam bentuk jadual dan graf bar. Bab ini turut menunjukkan cara menghuraikan kepentingan dan kesan sesuatu kegiatan ekonomi terhadap alam sekitar dan manusia, serta mencadangkan langkah penyelesaian yang berkaitan.

Geografi · Tingkatan 5

Struktur Laporan Kerja Lapangan

Laporan kerja lapangan mengandungi bahagian berikut mengikut susunan: Penghargaan, Pendahuluan, Objektif Kajian, Kawasan Kajian, Kaedah Kajian, Hasil Kajian, Kesimpulan, Rujukan dan Lampiran.
Penghargaan merakamkan ucapan terima kasih kepada pihak yang membantu kajian seperti pengetua, guru mata pelajaran, ibu bapa, rakan sekelas dan penduduk kawasan kajian yang memberi kerjasama.
Pendahuluan menerangkan latar belakang kawasan kajian dan sebab pemilihan kawasan tersebut, contohnya kerana ia kawasan sekolah atau kawasan berhampiran tempat tinggal pengkaji supaya memudahkan kajian dijalankan secara terperinci.
Kandungan (senarai isi) turut disenaraikan pada awal laporan lengkap dengan nombor muka surat bagi setiap bahagian.

Objektif dan Kawasan Kajian

Objektif kajian ditetapkan berdasarkan perbincangan dengan guru mata pelajaran dan perlu jelas serta boleh diukur, contohnya mengenal pasti jenis kegiatan ekonomi, mengkaji kepentingannya, menjelaskan kesannya terhadap alam sekitar dan manusia, serta mencadangkan langkah mengurangkan kesan tersebut.
Kawasan kajian dikenal pasti menggunakan foto satelit untuk mengenal pasti lokasi seperti taman perumahan, perkampungan tradisional serta ciri pandang darat fizikal dan pandang darat budaya.
Foto satelit membantu mengenal pasti bentuk muka bumi (contohnya kawasan berbukit dan tanah pamah rata) yang mempengaruhi jenis kegiatan ekonomi yang boleh dijalankan di kawasan tersebut.
Kawasan yang mempunyai tumbuhan semula jadi turut dikenal pasti kerana ia berpotensi dijadikan kawasan pertanian atau pembinaan perumahan pada masa akan datang.

Kaedah Kajian (Pengumpulan Data)

Kaedah Rujukan: mengadakan sesi perbincangan dengan guru mata pelajaran Geografi dan membuat rujukan di pusat sumber sekolah untuk memastikan pemilihan tajuk menepati sukatan mata pelajaran.
Kaedah Pemerhatian: membuat pemerhatian di kawasan kajian dan sekitarnya bagi mengenal pasti jenis kegiatan ekonomi yang wujud; proses pemerhatian dicatatkan dalam buku catatan dan disertakan dengan foto berkaitan.
Kaedah Soal Selidik: menyediakan borang soal selidik berpandukan objektif kajian yang telah ditetapkan dan mengedarkannya kepada penduduk di kawasan kajian; dalam contoh ini, 10 borang soal selidik diedarkan.
Ketiga-tiga kaedah ini digunakan secara bersepadu supaya maklumat yang diperoleh lengkap dan menepati objektif kajian yang ditetapkan.

Hasil Kajian: Jenis Kegiatan Ekonomi

Kegiatan ekonomi di kawasan kajian melibatkan tiga sektor: sektor primer (pertanian), sektor sekunder (pembinaan), dan sektor tertier (pengangkutan dan perkhidmatan).
Kegiatan pertanian dijalankan secara ladang (contohnya pokok durian) dan secara kebun kecil (tanaman makanan seperti pisang dan sayur-sayuran).
Kegiatan pembinaan kawasan petempatan (taman perumahan) giat berlaku kerana permintaan tinggi daripada penduduk setempat terhadap kawasan perumahan.
Kegiatan pengangkutan giat dijalankan kerana kawasan kajian merupakan laluan utama ke pusat bandar, yang secara tidak langsung merancakkan aktiviti perniagaan runcit dan perniagaan makanan.

Hasil Kajian: Kepentingan dan Persembahan Data

Kepentingan kegiatan ekonomi di kawasan kajian ialah mewujudkan peluang pekerjaan, meningkatkan kemudahan infrastruktur, dan memenuhi permintaan kawasan perumahan.
Data soal selidik dipersembahkan dalam bentuk jadual (Jadual 11.2) dan graf bar (Rajah 11.2), lengkap dengan sumber data (Borang soal selidik 10 orang responden) dan skala graf.
Mewujudkan peluang pekerjaan: penduduk terlibat sebagai buruh binaan, memajukan perniagaan, dan memasarkan hasil pertanian, sekali gus meningkatkan taraf hidup melalui peningkatan pendapatan isi rumah.
Meningkatkan kemudahan infrastruktur: pembinaan kawasan perumahan menyebabkan peningkatan kualiti jalan raya, kemudahan awam, bekalan air dan elektrik apabila pihak berkuasa tempatan menaik taraf kemudahan berikutan peningkatan jumlah penduduk.
Memenuhi permintaan kawasan perumahan: penduduk setempat dapat memiliki kediaman sendiri tanpa perlu tinggal jauh dari tempat kerja, sekali gus mengurangkan kos sara hidup.

Kesan Kegiatan Ekonomi dan Langkah Mengatasi

Kesan kegiatan ekonomi terhadap alam sekitar dan manusia: hakisan tanah dan tanah runtuh (akibat penebangan pokok dan menggondolkan kawasan berbukit semasa pembinaan), kejadian banjir kilat (akibat longkang tersumbat oleh tanah terhakis), dan pencemaran air dan udara (sungai keruh, debu dan habuk semasa cuaca panas).
Langkah mengurangkan kesan: melebar dan mendalamkan sungai (dilaksanakan oleh Pihak Berkuasa Tempatan seperti Majlis Perbandaran dengan kerjasama Jabatan Pengairan dan Saliran) untuk menampung kapasiti air dan mengurangkan banjir kilat.
Membina benteng pencegah hakisan sebelum aktiviti pembinaan perumahan dijalankan di kawasan berbukit, berfungsi sebagai penghalang dan peneguh struktur tanah.
Menggunakan penutup kanvas di kawasan cerun yang berisiko pada peringkat awal penerokaan bagi mencegah hakisan tanah dan mengurangkan risiko tanah runtuh.
Kesimpulan laporan merumuskan potensi kegiatan ekonomi tiga sektor, manfaatnya kepada penduduk, kesan negatifnya terhadap alam sekitar, serta keperluan kerjasama semua pihak untuk mengurangkan kesan tersebut.

Contoh soalan

Nyatakan tiga kaedah kajian yang digunakan dalam kerja lapangan tentang kegiatan ekonomi di kawasan SMK Sulaiman dan kawasan sekitarnya, berserta satu penerangan ringkas bagi setiap kaedah.

Kaedah Rujukan — mengadakan sesi perbincangan dengan guru mata pelajaran Geografi dan membuat rujukan di pusat sumber sekolah bagi memastikan tajuk kajian menepati sukatan mata pelajaran.
Kaedah Pemerhatian — membuat pemerhatian di kawasan kajian bagi mengenal pasti jenis kegiatan ekonomi yang wujud, dicatatkan dalam buku catatan dan disertakan dengan foto.
Kaedah Soal Selidik — menyediakan dan mengedarkan borang soal selidik (10 borang) kepada penduduk kawasan kajian berpandukan objektif kajian yang ditetapkan.

Contoh soalan

Berdasarkan hasil kajian, jelaskan dua kepentingan kegiatan ekonomi di kawasan kajian.

Mewujudkan peluang pekerjaan — penduduk setempat dapat melibatkan diri sebagai buruh binaan, memajukan perniagaan, atau memasarkan hasil pertanian, sekali gus meningkatkan pendapatan isi rumah dan taraf hidup mereka.
Meningkatkan kemudahan infrastruktur — pembinaan kawasan perumahan menyebabkan peningkatan kualiti jalan raya, kemudahan awam, bekalan air dan elektrik apabila pihak berkuasa tempatan menaik taraf kemudahan berikutan pertambahan penduduk.

Contoh soalan

Cadangkan dua langkah bagi mengurangkan kesan kegiatan ekonomi terhadap alam sekitar di kawasan kajian, berserta huraian ringkas.

Melebar dan mendalamkan sungai — dilaksanakan oleh Pihak Berkuasa Tempatan bersama Jabatan Pengairan dan Saliran supaya sungai dapat menampung kapasiti air yang banyak, seterusnya mengurangkan kejadian banjir kilat.
Membina benteng pencegah hakisan sebelum aktiviti pembinaan perumahan dijalankan di kawasan berbukit, bagi bertindak sebagai penghalang dan meneguhkan struktur tanah yang mengalami perubahan.
Menggunakan penutup kanvas di kawasan cerun yang berisiko pada peringkat awal penerokaan untuk mencegah hakisan tanah dan mengurangkan risiko tanah runtuh.

Tertinggal bahagian wajib seperti Penghargaan, Objektif Kajian, atau Rujukan, sedangkan laporan lengkap perlu mengandungi kesemua bahagian mengikut susunan yang betul.
Objektif kajian ditulis secara umum dan tidak selari dengan isi hasil kajian yang dibincangkan kemudian, sedangkan setiap objektif perlu dijawab secara khusus dalam bahagian Hasil Kajian.
Hanya menggunakan satu kaedah kajian (contohnya soal selidik sahaja) tanpa menggabungkan kaedah rujukan dan pemerhatian, menyebabkan data kurang lengkap dan sahih.
Tidak menyatakan bilangan responden atau sumber data (contohnya bilangan borang soal selidik yang diedarkan), sedangkan ini perlu dinyatakan bagi menyokong kesahan data.
Jadual atau graf dipersembahkan tanpa tajuk (contohnya 'Jadual 11.2' atau 'Rajah 11.2'), sumber data, atau skala, menyebabkan data sukar difahami dan tidak memenuhi format akademik.
Huraian dalam teks tidak merujuk kembali kepada data dalam jadual/graf yang dipersembahkan, sedangkan huraian perlu menyokong dan menjelaskan data berangka yang ditunjukkan.
Menyenaraikan kesan kegiatan ekonomi tanpa huraian sebab-akibat yang jelas, contohnya tidak menghubungkan penebangan pokok dengan risiko hakisan dan tanah runtuh.
Cadangan langkah penyelesaian tidak dikaitkan dengan pihak yang bertanggungjawab melaksanakannya (contohnya Pihak Berkuasa Tempatan), menjadikan cadangan kurang praktikal.

Hafal susunan penuh sebuah laporan kerja lapangan: Penghargaan, Pendahuluan, Objektif Kajian, Kawasan Kajian, Kaedah Kajian, Hasil Kajian, Kesimpulan, Rujukan, Lampiran.
Apabila diminta menyatakan kaedah kajian, sentiasa sebut ketiga-tiga kaedah — Rujukan, Pemerhatian, dan Soal Selidik — berserta satu penerangan ringkas bagi setiap satu.
Kaitkan setiap kesan kegiatan ekonomi dengan sebab yang spesifik daripada teks, contohnya hakisan tanah berpunca daripada penebangan pokok dan menggondolkan kawasan berbukit semasa pembinaan.
Bagi soalan cadangan langkah, sertakan pihak yang bertanggungjawab melaksanakannya (contohnya Pihak Berkuasa Tempatan/Majlis Perbandaran dengan Jabatan Pengairan dan Saliran) untuk jawapan yang lebih lengkap.
Apabila menghuraikan kepentingan kegiatan ekonomi, rujuk kembali data dalam jadual/graf (contohnya bilangan responden bagi setiap kepentingan) untuk menyokong huraian.
Ingat objektif kajian perlu selari dengan bahagian Hasil Kajian — setiap objektif yang dinyatakan perlu dijawab secara khusus dalam hasil kajian.
Bagi soalan tentang sektor ekonomi, ingat contoh dalam teks: sektor primer = pertanian, sektor sekunder = pembinaan, sektor tertier = pengangkutan dan perkhidmatan.
Sentiasa nyatakan sumber data (contohnya 'Sumber: Borang soal selidik 10 orang responden') apabila merujuk kepada jadual atau graf dalam jawapan.

Banjir Kilat: Kejadian banjir yang berlaku akibat longkang tersumbat oleh tanah terhakis sehingga tidak mampu menampung kapasiti air hujan yang banyak.
Hakisan Tanah: Proses terkikisnya permukaan tanah akibat air hujan, terutamanya selepas penebangan pokok dan menggondolkan kawasan berbukit semasa aktiviti pembinaan.
Sektor Primer: Sektor ekonomi yang melibatkan kegiatan pertanian.
Kaedah Rujukan: Kaedah pengumpulan maklumat melalui perbincangan dengan guru mata pelajaran dan rujukan di pusat sumber sekolah bagi memastikan tajuk kajian menepati sukatan pelajaran.
Kerja Lapangan: Kajian yang dijalankan di sesuatu kawasan bagi mengumpul data dan maklumat berkaitan sesuatu tajuk atau objektif kajian yang ditetapkan.
Sektor Tertier: Sektor ekonomi yang melibatkan kegiatan pengangkutan dan perkhidmatan.
Objektif Kajian: Matlamat atau tujuan khusus yang hendak dicapai melalui sesuatu kajian, ditetapkan berdasarkan perbincangan dengan guru mata pelajaran.
Sektor Sekunder: Sektor ekonomi yang melibatkan kegiatan pembinaan.
Kesimpulan Kajian: Bahagian akhir laporan yang merumuskan potensi kegiatan ekonomi, manfaat serta kesan negatifnya, dan langkah penyelesaian yang dicadangkan.
Kaedah Pemerhatian: Kaedah pengumpulan data dengan membuat pemerhatian secara langsung di kawasan kajian, dicatatkan dalam buku catatan dan disertakan foto berkaitan.
Kaedah Soal Selidik: Kaedah pengumpulan data melalui borang soal selidik yang diedarkan kepada responden di kawasan kajian berpandukan objektif kajian.
Benteng Pencegah Hakisan: Struktur yang dibina sebagai penghalang dan peneguh struktur tanah bagi mengurangkan risiko hakisan tanah di kawasan berbukit.