Kesan Penerokaan dan Pengurusan Sumber Tenaga — Nota JomSkor

Bab ini menghuraikan kesan penerokaan sumber tenaga (petroleum dan gas asli, arang batu, uranium, dan empangan hidroelektrik) terhadap alam sekitar seperti pencemaran udara, air, tanah, kepupusan hidupan dan perubahan pandang darat. Ia turut menjelaskan kepentingan pengurusan sumber tenaga secara terancang untuk mengelakkan kepupusan tumbuh-tumbuhan dan hidupan liar, mengekalkan keseimbangan ekosistem, menjamin bekalan sumber berterusan dan mengurangkan kesan perubahan iklim. Bab ini juga membahaskan usaha pengurusan sumber tenaga di dunia merangkumi penggunaan sumber tenaga boleh baharu, R&D, penguatkuasaan undang-undang, dasar kerajaan, kempen kesedaran, kerjasama antara negara dan penjimatan penggunaan tenaga.

Geografi · Tingkatan 5

Kesan Perlombongan Petroleum dan Gas Asli terhadap Alam Sekitar

Kesan berlaku ketika kerja-kerja cari gali, pengangkutan dan pemprosesan di kilang penapis petroleum.
Pencemaran udara - asap dan gas yang dibebaskan dari loji penapisan minyak dan gas mencemarkan udara.
Pencemaran air - tumpahan minyak semasa pengangkutan atau kemalangan mencemarkan air laut.
Pencemaran tanah - kebocoran saluran paip minyak menyebabkan pencemaran tanah.
Kepupusan hidupan akuatik akibat pencemaran air laut.
Perubahan pandang darat - kawasan pantai berubah menjadi kawasan industri dengan pembinaan loji penapisan minyak dan pemprosesan gas asli.
Contoh: kemalangan pelantar minyak Piper Alpha, Laut Utara, United Kingdom pada 1988 yang meragut 167 nyawa.

Kesan Perlombongan Arang Batu terhadap Alam Sekitar

Kesan berlaku ketika kerja-kerja melombong, mengangkut dan memproses di loji jana kuasa elektrik.
Pencemaran udara - asap dan gas dari loji jana kuasa elektrik dan lombong mencemarkan udara.
Pencemaran air - bahan toksik dari lombong, loji jana kuasa elektrik dan sisa buangan mencemarkan sungai serta sumber air bawah tanah.
Pencemaran tanah - tumpahan arang batu semasa pengangkutan mencemarkan tanah.
Kepupusan hidupan akuatik akibat pencemaran air oleh sisa loji jana kuasa elektrik.
Perubahan pandang darat - penggalian tanah menyebabkan pembentukan tasik bekas lombong.

Kesan Perlombongan dan Pemprosesan Uranium terhadap Alam Sekitar

Uranium ialah bahan radioaktif yang banyak digunakan dalam industri nuklear; radiasi radioaktif boleh mencemari udara, tanih dan air.
Pencemaran udara - pembebasan gas radon yang berbahaya ke udara.
Pencemaran air - penggunaan air sebagai bahan penyejuk di loji nuklear mendedahkan sumber air kepada pencemaran.
Pencemaran tanah - sisa perlombongan dilupuskan berhampiran lombong menyebabkan tanah tercemar dengan radiasi tinggi.
Kepupusan hidupan - bahan radioaktif yang memasuki sumber air menjejaskan hidupan akuatik.
Perubahan pandang darat - pembentukan tasik bekas lombong.
Contoh: kemalangan Loji Tenaga Nuklear Chernobyl, Ukraine (ketika itu sebahagian Kesatuan Soviet) pada 26 April 1986 - letupan reaktor akibat kesilapan pengendalian eksperimen, mencemarkan berjuta-juta hektar hutan dan kawasan pertanian, penduduk sekitar 30 km dipindahkan, kawasan itu tidak boleh didiami selama 150 tahun.

Kesan Pembinaan Empangan Hidroelektrik terhadap Alam Sekitar

Pembinaan empangan melibatkan penggondolan bukit dan penenggelaman kawasan hutan.
Gangguan ekosistem - takungan air mengubah tekanan, suhu, serta ciri kimia dan fizikal air menyebabkan banyak spesies hidupan akuatik pupus.
Kepupusan hidupan liar - hidupan liar kehilangan habitat akibat kawasan hutan ditenggelami air.
Kejadian tanah runtuh disebabkan hakisan tebing sungai dan cerun bukit semasa kerja-kerja pembinaan.
Kepupusan spesies flora berharga seperti kayu cengal, meranti dan tualang serta tumbuh-tumbuhan herba ditenggelami air.

Kepentingan Pengurusan Sumber Tenaga Terhadap Alam Sekitar

Pengurusan sumber tenaga merujuk kepada usaha menguruskan sumber tenaga tidak boleh baharu dan boleh baharu secara terancang.
Mengelakkan kepupusan tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar - contohnya perlombongan arang batu melibatkan penebangan hutan (habitat), tumpahan minyak petroleum menyebabkan kepupusan hidupan akuatik.
Mengekalkan keseimbangan ekosistem (biotik dan abiotik yang saling berinteraksi) - penerokaan tidak terkawal menjejaskan ekosistem daratan (arang batu, uranium) dan ekosistem akuatik (tumpahan minyak).
Menjamin bekalan sumber yang berterusan - pertumbuhan penduduk dunia menambah permintaan tenaga; tenaga boleh baharu seperti tenaga suria, angin dan ombak lebih mesra alam, tidak akan habis, dan mengekalkan bahan api fosil untuk generasi akan datang.
Mengurangkan kesan perubahan iklim - perlombongan petroleum membebaskan karbon dioksida, karbon monoksida dan hidrokarbon; kilang penapisan petroleum membebaskan asap; pengurusan yang baik dapat mengurangkan pencemaran udara dan perubahan iklim.
Contoh: PETRONAS menjalankan inisiatif Program Biodiversiti, Alam Sekitar dan Pemuliharaan (BEACON) di Bintulu, Kawasan Pemuliharaan Imbak Canyon (ICCA) dan Pusat Pengajian Imbak Canyon (ICSC) di Sabah.

Usaha Pengurusan Sumber Tenaga di Dunia

Penggunaan sumber tenaga boleh baharu - tenaga suria, hidro, angin dan ombak dimajukan meluas untuk mengurangkan penggunaan bahan api fosil, pencemaran dan krisis tenaga.
Penyelidikan dan Pembangunan (R&D) - contohnya Lembaga Minyak Sawit Malaysia (MPOB) dan Universiti Tsinghua, China menyelidik biodiesel daripada minyak sawit; Jepun meningkatkan peruntukan dana R&D tenaga boleh baharu.
Penguatkuasaan undang-undang - contohnya di Malaysia, Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 dan Peraturan Kualiti Alam Sekeliling 1979.
Dasar kerajaan/governan - contohnya Dasar dan Pelan Tindakan Meningkatkan Penggunaan Sumber Tenaga Boleh Baharu 2009, Pelan Tindakan Kecekapan Tenaga Negara 2016-2025, Akta Tenaga Boleh Baharu 2011 (mewujudkan KWTBB); Singapura mempunyai Akta Konservasi Tenaga dan Program Kecekapan Tenaga (E2PO) oleh NEA dan EMA.
Kempen kesedaran alam sekitar - dijalankan melalui media massa; di Malaysia dianjurkan oleh Jabatan Alam Sekitar dan NGO seperti SAM, MNS dan ENSEARCH; contoh kempen Earth Hour dan Go Green; PBB mengisytiharkan Hari Bumi (22 April) dan Hari Alam Sekitar Sedunia (5 Jun).
Kerjasama antara negara - contohnya Kerjasama Antarabangsa untuk Kerjasama Kecekapan Tenaga (IPEEC) ditubuhkan 2009 untuk menggalakkan kerjasama kecekapan tenaga antara negara G8 dan G20.
Penjimatan penggunaan tenaga di dunia - di tempat tinggal (basuh pakaian bila muatan penuh, reka bentuk bangunan guna pencahayaan semula jadi), tempat kerja (peralatan elektrik jimat tenaga seperti lampu LED dan penghawa dingin inverter), kenderaan (kereta hibrid dan solar), industri (kitar semula logam, kertas, plastik), sumber alternatif (tenaga suria).

Contoh soalan

Huraikan tiga kesan penerokaan sumber tenaga petroleum dan gas asli terhadap alam sekitar.

Pencemaran udara - asap dan gas yang dibebaskan dari loji penapisan minyak dan gas mencemarkan udara.
Pencemaran air - tumpahan minyak semasa pengangkutan atau kemalangan mencemarkan air laut, menyebabkan kepupusan hidupan akuatik.
Perubahan pandang darat - kawasan pantai berubah menjadi kawasan industri dengan pembinaan loji penapisan minyak dan pemprosesan gas asli.

Contoh soalan

Jelaskan kepentingan pengurusan sumber tenaga terhadap alam sekitar dari aspek mengekalkan keseimbangan ekosistem dan menjamin bekalan sumber yang berterusan.

Mengekalkan keseimbangan ekosistem: Ekosistem terdiri daripada biotik dan abiotik yang saling berinteraksi; penerokaan sumber tenaga tidak terkawal (contohnya arang batu dan uranium) menjejaskan ekosistem daratan menyebabkan haiwan liar pupus kerana hilang habitat, manakala tumpahan minyak berskala besar dalam penerokaan petroleum di laut mengganggu ekosistem akuatik; pengurusan yang cekap dan terancang dapat mencegah ketidakseimbangan ekosistem.
Menjamin bekalan sumber berterusan: Pertumbuhan pesat penduduk dunia meningkatkan permintaan tenaga; pembangunan lestari dan pengurusan cekap secara optimum perlu diamalkan bagi mengelakkan pembaziran; tenaga boleh baharu seperti tenaga suria, angin dan ombak mesra alam dan tidak akan habis, sekali gus mengekalkan bahan api fosil untuk generasi akan datang.

Contoh soalan

Bincangkan usaha-usaha pengurusan sumber tenaga yang dijalankan di dunia bagi mengurangkan kesan penerokaan sumber tenaga.

Penggunaan sumber tenaga boleh baharu seperti tenaga suria, hidro, angin dan ombak untuk mengurangkan penggunaan bahan api fosil dan pencemaran alam sekitar.
Penyelidikan dan Pembangunan (R&D) - contohnya MPOB dan Universiti Tsinghua, China menyelidik penghasilan biodiesel daripada minyak sawit.
Penguatkuasaan undang-undang - contohnya Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 di Malaysia untuk menjaga sumber air daripada tercemar.
Dasar kerajaan/governan - contohnya Akta Tenaga Boleh Baharu 2011 yang mewujudkan Kumpulan Wang Tenaga Boleh Baharu (KWTBB).
Kempen kesedaran alam sekitar - contohnya kempen Earth Hour dan Go Green yang dianjurkan melalui media massa dan NGO seperti SAM dan MNS.
Kerjasama antara negara - contohnya IPEEC yang ditubuhkan pada 2009 untuk menggalakkan kerjasama kecekapan tenaga antara negara G8 dan G20.

Menyamaratakan kesan semua sumber tenaga tanpa membezakan punca khusus - contohnya menganggap pencemaran udara arang batu sama seperti petroleum, sedangkan sumber pembebasan (loji jana kuasa elektrik vs loji penapisan minyak) berbeza.
Tidak menyebut punca khusus seperti gas radon untuk uranium, hanya menulis 'pencemaran udara' secara umum tanpa gas yang terlibat.
Keliru antara kesan langsung perlombongan (contohnya kebocoran paip petroleum mencemarkan tanah) dengan kesan pengangkutan (tumpahan semasa pengangkutan mencemarkan tanah/air) sebagai punca yang sama.
Pelajar menulis kesan alam sekitar apabila soalan bertanya tentang kepentingan pengurusan sumber tenaga (dua subtopik berbeza: 8.1 vs 8.2).
Tidak mengaitkan sebab-akibat dengan jelas - contohnya gagal menghubungkan penebangan hutan (perlombongan arang batu) dengan kehilangan habitat hidupan liar sebagai rantaian sebab-akibat yang lengkap.
Mencampuradukkan 'usaha pengurusan sumber tenaga di dunia' (8.3) dengan langkah penjimatan tenaga individu (Rajah 8.4) sebagai perkara yang sama tanpa memisahkan konteks (dasar/undang-undang negara vs amalan harian individu).
Tidak menyebut nama khusus dasar/akta/pertubuhan (contohnya Akta Tenaga Boleh Baharu 2011, IPEEC, ENSEARCH) dan hanya menulis jawapan umum seperti 'kerajaan buat dasar' tanpa fakta konkrit dari teks.

Hafal empat jenis penerokaan sumber tenaga dalam bab ini: petroleum dan gas asli, arang batu, uranium, dan empangan hidroelektrik - setiap satu ada kesan alam sekitar yang tersendiri.
Untuk soalan kesan alam sekitar, gunakan struktur 'jenis pencemaran + punca + akibat' contohnya 'Pencemaran air - tumpahan minyak semasa pengangkutan - kepupusan hidupan akuatik'.
Ingat contoh sejarah/kejadian sebenar untuk menyokong jawapan: kemalangan Piper Alpha (1988, petroleum) dan Chernobyl (1986, uranium/nuklear) - ini boleh digunakan sebagai contoh dalam jawapan subjektif.
Untuk soalan kepentingan pengurusan sumber tenaga, hafal empat aspek: mengelakkan kepupusan tumbuh-tumbuhan/hidupan liar, mengekalkan keseimbangan ekosistem, menjamin bekalan sumber berterusan, dan mengurangkan kesan perubahan iklim.
Untuk soalan usaha pengurusan sumber tenaga di dunia, hafal enam usaha: penggunaan sumber tenaga boleh baharu, R&D, penguatkuasaan undang-undang, dasar kerajaan/governan, kempen kesedaran alam sekitar, dan kerjasama antara negara.
Sebut nama khusus dasar Malaysia bila relevan: Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974, Peraturan Kualiti Alam Sekeliling 1979, Dasar dan Pelan Tindakan Meningkatkan Penggunaan Sumber Tenaga Boleh Baharu 2009, Pelan Tindakan Kecekapan Tenaga Negara 2016-2025, dan Akta Tenaga Boleh Baharu 2011.
Jangan campurkan langkah penjimatan tenaga individu (Rajah 8.4: tempat tinggal, tempat kerja, kenderaan, industri, sumber alternatif) dengan usaha pengurusan di peringkat negara/dunia - kedua-duanya subtopik berasingan walaupun berkait.
Untuk soalan Bahagian B berbentuk foto, kaitkan foto dengan jenis sumber tenaga yang betul sebelum menjawab kesan dan cadangan pengurusan - contohnya foto pelantar minyak merujuk kepada penerokaan petroleum.

Ekosistem: Satu sistem yang terdiri daripada biotik (benda hidup) dan abiotik (benda bukan hidup) yang saling berinteraksi antara satu sama lain.
Gas radon: Sejenis gas yang mengandungi bahan radioaktif yang dibebaskan apabila logam uranium diuraikan.
Mesra alam: Tidak memudaratkan atau tidak menjejaskan kualiti alam sekitar.
Teknologi inverter: Peranti yang menukarkan arus terus kepada arus ulang-alik, boleh dilakukan dengan sistem elektromekanik dan litar elektronik.
Pembangunan Lestari: Pembangunan yang menggunakan sumber secara terkawal untuk menjamin penggunaan berterusan pada masa hadapan tanpa menjejaskan alam sekitar.
Perubahan pandang darat: Perubahan bentuk muka bumi atau landskap akibat aktiviti manusia seperti perlombongan atau pembinaan empangan, contohnya pembentukan tasik bekas lombong.
Penerokaan sumber tenaga: Aktiviti mencari, mengekstrak dan memproses sumber tenaga seperti petroleum, gas asli, arang batu dan uranium untuk kegunaan manusia.
Pengurusan sumber tenaga: Usaha menguruskan sumber tenaga tidak boleh baharu dan sumber tenaga boleh baharu secara terancang.
Sumber tenaga boleh baharu: Sumber tenaga seperti tenaga suria, tenaga hidro, tenaga angin dan tenaga ombak yang tidak akan habis dan lebih mesra alam.
Sumber tenaga tidak boleh baharu: Sumber tenaga seperti petroleum, gas asli, arang batu dan uranium yang akan habis apabila digunakan secara berterusan.