Perkahwinan — Nota JomSkor

Maksud Perkahwinan

Perkahwinan ialah akad yang menghalalkan pergaulan antara lelaki dan perempuan yang bukan mahram serta menimbulkan hak dan tanggungjawab masing-masing menurut hukum syarak.

Dalil Pensyariatan Perkahwinan

Firman Allah SWT dalam Surah an-Nur 24:32 bermaksud: dan kahwinkanlah orang-orang bujang (lelaki dan perempuan) daripada kalangan kamu, serta orang-orang yang soleh daripada hamba-hamba kamu. Selain itu, Hadis riwayat Abu Daud daripada Abdullah bin Mas'ud menyebut maksud: wahai golongan pemuda, sesiapa yang berkemampuan di kalangan kamu untuk berkahwin, maka berkahwinlah kerana ia lebih menundukkan pandangan dan memelihara kemaluan. Sesiapa yang tidak mampu, hendaklah dia berpuasa kerana ia dapat mengekang nafsu syahwatnya.

وَأَنكِحُوا الْأَيَامَىٰ مِنكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ

Hukum Perkahwinan - Harus

Perkahwinan menjadi harus apabila seseorang berkahwin tanpa sebarang desakan atau alasan yang mendesak untuk berkahwin selain daripada kehendak biasa.

Hukum Perkahwinan - Sunat

Perkahwinan menjadi sunat apabila seseorang berkemampuan dari segi kewangan dan yakin perkahwinan itu dapat memelihara dirinya daripada perkara yang haram, sama ada zahir mahupun batin.

Hukum Perkahwinan - Wajib

Perkahwinan menjadi wajib apabila seseorang bimbang akan terjerumus ke dalam maksiat (zina) sekiranya tidak berkahwin, sedangkan dia mampu menanggung nafkah zahir dan batin.

Hukum Perkahwinan - Makruh

Perkahwinan menjadi makruh apabila seseorang berkemampuan dari segi kewangan tetapi tidak mampu memberikan nafkah zahir dan batin secara sempurna, sehingga boleh menimbulkan fitnah atau kekecewaan kepada pasangan.

Hukum Perkahwinan - Haram

Perkahwinan menjadi haram apabila seseorang berniat untuk menzalimi atau mendatangkan mudarat kepada pasangannya.

Hikmah Perkahwinan

Antara hikmah perkahwinan ialah memenuhi tuntutan fitrah manusia secara halal, memelihara diri daripada kerosakan akhlak dan pergaulan bebas yang boleh menjejaskan maruah, memelihara keturunan yang baik untuk kesinambungan generasi, mewujudkan ketenteraman jiwa melalui hubungan yang halal, menghindari fitnah dan gejala sosial seperti zina, serta menjalinkan hubungan silaturahim antara dua keluarga.

Golongan Wanita Haram Dikahwini Selama-lamanya

Wanita haram dikahwini buat selama-lamanya terbahagi kepada tiga sebab: pertalian keturunan (nasab) seperti ibu, anak perempuan, adik-beradik perempuan, emak saudara dan anak saudara perempuan; pertalian penyusuan (radha'ah) yang menyamai hukum nasab; dan pertalian persemendaan (musaharah) seperti ibu mertua, anak tiri, ibu tiri dan menantu perempuan.

Golongan Wanita Haram Dikahwini Sementara

Wanita haram dikahwini secara sementara termasuk wanita yang masih bersuami (isteri orang), ipar duai iaitu adik-beradik perempuan isteri (haram dihimpunkan selagi isteri masih dalam ikatan perkahwinan), wanita musyrik selagi belum memeluk Islam, wanita yang ditalak tiga sehingga selesai tempoh iddah dan tahlil dengan lelaki lain, serta had mengumpulkan lebih daripada empat isteri pada satu masa.

Rukun Nikah

Rukun nikah terdiri daripada lima perkara: bakal suami, bakal isteri, wali, dua orang saksi, dan lafaz akad nikah (sighah) iaitu ijab dan qabul.

Syarat Bakal Suami

Antara syarat bakal suami ialah beragama Islam, orang yang tertentu (jelas identitinya), bukan mahram dengan bakal isteri sama ada dari segi nasab, penyusuan atau persemendaan, tidak dalam ihram haji atau umrah, dan berkahwin atas kerelaan sendiri tanpa paksaan.

Syarat Bakal Isteri

Antara syarat bakal isteri ialah beragama Islam, perempuan yang tertentu (jelas identitinya), bukan mahram dengan bakal suami, tidak dalam ihram haji atau umrah, dan bukan isteri orang lain atau dalam tempoh iddah talak raji.

Wali - Maksud dan Susunan Wali

Wali ialah orang yang memenuhi kelayakan syarak untuk menikahkan wanita di bawah pemeliharaannya. Susunan wali mengikut keutamaan bermula daripada bapa, datuk sebelah bapa, adik-beradik lelaki seibu sebapa, adik-beradik lelaki sebapa, anak saudara lelaki, bapa saudara sebelah bapa, sepupu lelaki sebelah bapa, sehinggalah kepada wali hakim jika tiada wali nasab yang layak.

Syarat Wali

Syarat wali ialah beragama Islam, lelaki, baligh, berakal, adil (tidak melakukan dosa besar atau berterusan melakukan dosa kecil), merdeka, tidak dalam ihram haji atau umrah, tiada halangan seperti gila atau nyanyuk, dan tidak mempunyai keuzuran seperti buta atau bisu yang teruk.

Sebab Berpindahnya Wali Nasab kepada Wali Hakim

Wali nasab berpindah kepada wali hakim apabila tiada wali nasab yang memenuhi syarat, wali nasab berada jauh melebihi jarak dua marhalah, wali nasab hilang dan tidak diketahui tempatnya, wali nasab enggan mewalikan tanpa sebab yang munasabah, wali nasab sedang dalam ihram haji atau umrah, atau wali sendiri yang hendak berkahwin dengan perempuan berkenaan sedangkan tiada wali lain yang sekufu untuk mewalikan.

Dua Orang Saksi

Saksi ialah orang yang menyaksikan dan mengesahkan akad nikah. Syarat saksi ialah beragama Islam, lelaki, baligh, berakal, adil, merdeka, serta faham dan mengerti lafaz ijab dan qabul yang diucapkan.

Lafaz Akad Nikah (Sighah)

Ijab ialah lafaz yang diucapkan oleh wali atau wakilnya, manakala qabul ialah lafaz yang diucapkan oleh bakal suami atau wakilnya. Contoh: 'Aku nikahkan engkau dengan anak perempuanku...' (ijab) dan 'Aku terima nikahnya...' (qabul). Syarat sighah ialah ijab dan qabul berlaku dalam satu majlis dan didengar oleh saksi, dilafazkan secara berturutan tanpa jeda yang lama, tidak bertentangan makna antara ijab dan qabul, menggunakan lafaz yang sahih dan difahami, serta tidak dikaitkan dengan tempoh masa tertentu (seperti nikah mut'ah).

Meminang - Maksud dan Hukum Melihat Bakal Pasangan

Meresap ialah proses saling mengenal antara bakal pasangan sebelum menikah, manakala meminang ialah permohonan untuk menikahi seseorang perempuan mengikut cara yang ditetapkan syarak. Hukum melihat perempuan yang hendak dipinang adalah sunat, dan anggota yang harus dilihat ialah muka dan tapak tangan sahaja.

Mahar

Mahar ialah pemberian berupa harta yang wajib diberikan oleh bakal suami kepada bakal isteri disebabkan ikatan akad nikah. Hukum memberi mahar adalah wajib, manakala hukum menyebut kadar mahar semasa akad adalah sunat. Kadar mahar tidak ditetapkan secara khusus dan bergantung kepada persetujuan serta kemampuan suami dalam lingkungan yang munasabah, dan boleh berbentuk wang tunai atau harta yang bernilai.

Walimatul Urus

Walimatul urus ialah kenduri yang diadakan sempena menyambut perkahwinan. Hukumnya sunat muakkad, bertujuan mengeratkan silaturahim antara dua keluarga dan mensyukuri nikmat Allah SWT atas perkahwinan. Hukum menghadiri jemputan walimah adalah fardu ain. Rasulullah SAW pernah bersabda kepada Abdul Rahman bin Auf agar mengadakan walimah walaupun hanya dengan menyembelih seekor kambing.

Tanggungjawab Suami

Tanggungjawab suami termasuk mendidik keluarga mengikut kemampuan, memberikan kasih sayang serta nafkah zahir dan batin, melayan isteri dengan baik dan bersopan, mencurahkan ilmu dan didikan akhlak berlandaskan syarak, serta menunaikan mahar yang telah dijanjikan.

Tanggungjawab Isteri

Tanggungjawab isteri termasuk menaati suami selagi tidak bercanggah dengan hukum syarak, menjaga kehormatan diri dan aurat serta menjaga harta suami semasa ketiadaannya, memuliakan dan menghormati suami, melayani suami dengan baik, dan mendapatkan keizinan suami sebelum keluar rumah.

Tanggungjawab Suami Isteri dari Segi Akidah, Ibadah dan Akhlak

Dari segi akidah, suami isteri perlu menerapkan didikan akidah yang betul berlandaskan Ahli Sunnah Wal Jamaah dan memelihara keluarga daripada fahaman sesat. Dari segi ibadah, mereka perlu mendidik anak-anak melaksanakan syariat seperti solat berjemaah dan membaca al-Quran. Dari segi akhlak, mereka perlu menjadi teladan akhlak mulia, mengamalkan sikap kasih sayang dan hormat-menghormati, serta mengelakkan keluarga daripada perkara yang tidak baik. Doa-doa yang dianjurkan termasuk daripada Surah al-Furqan 25:74, Surah Ibrahim 14:40, dan Surah Ali 'Imran 3:38 memohon zuriat dan pasangan yang soleh.

Contoh soalan

Jelaskan maksud perkahwinan menurut istilah syarak.

• Akad yang menghalalkan pergaulan antara lelaki dan perempuan yang bukan mahram
• Menurut hukum syarak
• Menimbulkan hak dan tanggungjawab antara suami isteri

Contoh soalan

Huraikan tiga hukum taklifi yang berkaitan dengan perkahwinan.

• Wajib: bagi sesiapa yang bimbang terjerumus ke dalam maksiat dan mampu menanggung nafkah
• Sunat: bagi sesiapa yang berkemampuan dan yakin dapat memelihara diri daripada perkara haram
• Makruh: bagi sesiapa yang berkemampuan kewangan tetapi tidak mampu memberi nafkah zahir dan batin sepenuhnya

Contoh soalan

Huraikan empat hikmah pensyariatan perkahwinan dalam Islam.

• Memenuhi tuntutan fitrah manusia secara halal
• Memelihara diri daripada kerosakan akhlak dan pergaulan bebas
• Memelihara keturunan yang baik untuk kesinambungan generasi
• Mewujudkan ketenteraman jiwa melalui hubungan yang halal
• Menjalinkan hubungan silaturahim antara dua keluarga

Contoh soalan

Nyatakan rukun nikah dalam Islam.

• Bakal suami
• Bakal isteri
• Wali
• Dua orang saksi
• Lafaz akad nikah (ijab dan qabul)

Contoh soalan

Terangkan tiga syarat wali dalam perkahwinan.

• Beragama Islam
• Lelaki, baligh dan berakal
• Adil, iaitu tidak melakukan dosa besar atau berterusan melakukan dosa kecil
• Merdeka dan tidak dalam ihram haji atau umrah

Contoh soalan

Huraikan tanggungjawab suami dan isteri dalam membina keluarga bahagia.

• Suami: mendidik keluarga, memberi nafkah zahir dan batin, melayan isteri dengan baik
• Isteri: menaati suami selagi tidak bercanggah syarak, menjaga kehormatan diri dan harta suami
• Kedua-dua: membina keluarga berlandaskan akidah, ibadah dan akhlak yang mulia