Hukum Tajwid: Bacaan Ra, Waqaf dan Ibtida' — Nota JomSkor

Pengenalan Hukum Bacaan Ra

Huruf ر boleh dibaca dengan dua cara iaitu tarqiq (nipis) atau tafkhim (tebal) bergantung kepada baris dan kedudukannya dalam kalimah.

Tafkhim: Ra berbaris fathah atau dhammah

Ra dibaca tebal (tafkhim) apabila ra berbaris fathah (رَ) atau berbaris dhammah (رُ).

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا ، وَلَا أَنفُسِهِمْ يَنصُرُونَ

Tafkhim: Ra sakinah asli, huruf sebelumnya fathah/dhammah

Ra sakinah asli dibaca tebal apabila huruf sebelumnya berbaris fathah atau dhammah.

وَإِذ رُفِعَ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ ، يَجْعَل لَّكُم فُرْقَانًا

Tafkhim: Ra sakinah sebelum huruf isti'la' berbaris fathah/dhammah

Ra sakinah dibaca tebal apabila huruf sebelumnya berbaris kasrah dan selepas kasrah itu terdapat huruf isti'la' (خ ص ض ط ظ غ ق) yang berbaris fathah atau dhammah dalam kalimah yang sama.

مِن قِرْطَاسٍ ، فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ

Tafkhim: Ra sakinah di awal kalimah bertemu hamzah wasal

Ra sakinah yang terletak di awal kalimah dan diikuti oleh huruf sebelumnya iaitu hamzah wasal dibaca tebal.

ٱرْجِعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيكُمْ ، وَقَالَ ٱرْكَبُوا۟ مَعَنَا

Tafkhim: Ra sakinah selepas kasrah 'aridhah

Ra sakinah yang huruf sebelumnya berbaris kasrah 'aridhah (bukan kasrah asli, timbul kerana mengelak pertembungan dua huruf mati) tetap dibaca tebal.

وَقُل رَّبِّ ٱرْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا ، إِلَّا مَنِ ٱرْتَضَىٰ مِن رَّسُولٍ

Tafkhim: Ra ketika waqaf

Ra dibaca tebal semasa waqaf apabila: huruf sebelum ra berbaris fathah atau dhammah dan sukun (bukan huruf ya); huruf sebelumnya alif sakinah atau wau sakinah; atau huruf sakinah yang didahului huruf berbaris fathah atau dhammah.

إِنَّآ أَعْطَيْنَٰكَ ٱلْكَوْثَرَ ، وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ ، إِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ لَفِى خُسْرٍ

Tarqiq: Ra berbaris kasrah asli

Ra dibaca nipis (tarqiq) apabila berbaris kasrah asli, sama ada di awal, tengah atau akhir kalimah.

وَرِزْقٌ كَرِيمٌ ، وَعَلَىٰ أَبْصَٰرِهِمْ غِشَٰوَةٌ ، أَصْحَٰبِ ٱلْحِجْرِ ٱلْمُرْسَلِينَ

Tarqiq: Ra kasrah 'aridhah bertemu hamzah wasal

Ra dibaca nipis apabila berbaris kasrah 'aridhah dalam kalimah yang bertemu dengan hamzah wasal.

وَٱذْكُرِ ٱسْمَ رَبِّكَ ، وَبَشِّرِ ٱلصَّٰبِرِينَ

Tarqiq: Ra sakinah sebelum kasrah tanpa huruf isti'la'

Ra sakinah dan huruf sebelumnya berbaris kasrah dalam satu kalimah dibaca nipis apabila selepas kasrah itu tidak terdapat huruf isti'la'.

فَلَا تَكُ فِى مِرْيَةٍ مِّنْهُ ، وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ

Tarqiq: Ra ketika waqaf

Ra dibaca nipis semasa waqaf apabila: huruf sebelumnya berbaris kasrah; ya sakinah sebelum ra; atau huruf sakinah yang didahului huruf berbaris kasrah.

حَتَّىٰ زُرْتُمُ ٱلْمَقَابِرَ ، وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ، قَالَ مُوسَىٰ مَا جِئْتُم بِهِ ٱلسِّحْرُ

Ra Imalah

Pada satu tempat sahaja dalam al-Quran (Surah Hud, ayat 41), ra dibaca imalah iaitu bunyi condong antara fathah dan kasrah, condong kepada baris kasrah.

مَجْر۪ىٰهَا

Maksud dan Tanda Waqaf

Waqaf ialah memberhentikan bacaan pada akhir kalimah dengan memutuskan nafas seketika, kemudian menyambung semula bacaan seterusnya. Antara tanda waqaf dalam mashaf ialah م (waqaf lazim - wajib berhenti), قلى (lebih baik berhenti), ج (waqaf jaiz - harus berhenti atau menyambung), dan صلى (lebih baik menyambung/wasal).

Waqaf Tam dan Waqaf Kafi

Waqaf Tam ialah waqaf pada ayat yang sempurna maknanya dan tiada kaitan makna atau lafaz dengan ayat selepasnya, contohnya berhenti pada ٱلْمُفْلِحُونَ. Waqaf Kafi ialah waqaf pada ayat yang sempurna maknanya tetapi masih ada kaitan makna sahaja (bukan lafaz) dengan ayat selepasnya, contohnya berhenti pada لَا يُؤْمِنُونَ sebelum memulakan خَتَمَ ٱللَّهُ.

أُو۟لَٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ ﴿٥﴾ إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٦﴾ خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ

Waqaf Hasan dan Waqaf Qabih

Waqaf Hasan ialah waqaf pada ayat yang sempurna maknanya tetapi masih ada kaitan makna dan lafaz dengan ayat selepasnya (bukan pada rā's al-āyah/penghujung ayat), contohnya berhenti pada لِلَّهِ. Waqaf Qabih ialah waqaf pada ayat yang belum sempurna maknanya kerana masih berkait dari sudut lafaz dan makna dengan kalimah selepasnya sehingga mengubah maksud sebenar, contohnya tidak harus berhenti pada ٱلصَّلَاةَ sahaja tanpa menyambung وَأَنتُمْ سُكَٰرَىٰ.

ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ ، يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقْرَبُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمْ سُكَٰرَىٰ

Maksud dan Jenis Ibtida'

Ibtida' ialah memulakan semula bacaan al-Quran selepas waqaf. Ibtida' Hasan ialah memulakan bacaan pada kalimah yang boleh difahami maknanya secara tersendiri mengikut maksud yang dikehendaki Allah, hukumnya harus. Ibtida' Qabih ialah memulakan bacaan pada kalimah yang membawa maksud tidak sempurna atau mengubah maksud sebenar yang dikehendaki Allah, hukumnya tidak harus.

Contoh soalan

Nyatakan hukum bacaan Ra bagi kalimah رَبَّنَا dan berikan sebabnya.

• Tafkhim (tebal)
• Kerana ra berbaris fathah

Contoh soalan

Terangkan syarat-syarat Ra sakinah dibaca tafkhim apabila huruf sebelumnya berbaris kasrah.

• Ra sakinah dan huruf sebelumnya berbaris kasrah asli
• Selepas kasrah itu terdapat huruf isti'la' (خ ص ض ط ظ غ ق)
• Huruf isti'la' tersebut berbaris fathah atau dhammah dalam kalimah yang sama

Contoh soalan

Bezakan antara Waqaf Tam dan Waqaf Kafi dari sudut maksud.

• Waqaf Tam: ayat sempurna maknanya dan tiada kaitan makna atau lafaz dengan ayat selepasnya
• Waqaf Kafi: ayat sempurna maknanya tetapi masih ada kaitan makna sahaja (bukan lafaz) dengan ayat selepasnya

Contoh soalan

Nyatakan maksud Ibtida' Hasan dan berikan hukumnya.

• Memulakan bacaan pada kalimah yang boleh difahami maknanya secara tersendiri mengikut maksud yang dikehendaki Allah
• Hukumnya harus

Contoh soalan

Nyatakan hukum bacaan Ra bagi kalimah إِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ لَفِى خُسْرٍ ketika waqaf.

• Tafkhim (tebal)
• Kerana huruf sebelum ra sakinah berbaris dhammah