Kerajaan Khulafa' al-Rasyidin — Nota JomSkor

Pengenalan Khulafa' al-Rasyidin

Khulafa' al-Rasyidin bermaksud pemimpin-pemimpin Islam yang mendapat petunjuk selepas kewafatan Nabi Muhammad ﷺ. Terdapat empat orang Khulafa' al-Rasyidin iaitu Abu Bakar as-Siddiq, Umar bin al-Khattab, Uthman bin Affan dan Ali bin Abi Talib yang memerintah secara berturutan dan meneruskan perjuangan menyebarkan dan mengukuhkan Islam selepas kewafatan Rasulullah ﷺ.

Ciri Kepimpinan Abu Bakar as-Siddiq

Abu Bakar as-Siddiq mempamerkan empat ciri kepimpinan utama: (i) Berpandangan jauh - mengarahkan Zaid bin Thabit mengetuai usaha mengumpulkan tulisan ayat al-Quran yang terdapat pada kepingan-kepingan batu, tulang, pelepah tamar dan kulit haiwan kerana ramai penghafaz al-Quran terkorban dalam Perang Yamamah; (ii) Tegas - memerangi golongan murtad, nabi palsu dan golongan yang enggan membayar zakat; (iii) Setia dengan arahan Rasulullah ﷺ - meneruskan tindakan Rasulullah ﷺ menghantar Usamah bin Zaid sebagai panglima angkatan Islam ke kerajaan Ghassan kerana telah membunuh utusan Rasulullah ﷺ; (iv) Mengamalkan syura - mengambil kira pandangan para sahabat dalam menentukan strategi peperangan menentang Rom dengan membahagikan empat pasukan sehingga berjaya menawan negeri Syam. Dalam ucapan pelantikan baginda, Abu Bakar berpesan agar rakyat menegurnya jika baginda tersasar, kerana kebenaran adalah amanah dan kedustaan adalah khianat, serta ketaatan rakyat kepadanya hanya selagi baginda taat kepada Allah dan RasulNya.

Pencapaian Pemerintahan Abu Bakar as-Siddiq

Dalam bidang agama, Abu Bakar berjaya memerangi golongan murtad, nabi palsu dan golongan yang enggan membayar zakat. Dalam bidang politik, baginda berjaya membuka wilayah Islam di sebahagian wilayah Iraq dan Syam. Dalam bidang pendidikan, baginda mengumpul dan menulis semula al-Quran selepas 70 orang penghafaz al-Quran syahid dalam Perang Yamamah, iaitu usaha pertama penulisan semula al-Quran dalam bentuk mashaf.

Ciri Kepimpinan Umar bin al-Khattab

Umar bin al-Khattab mempamerkan empat ciri kepimpinan utama: (i) Berfikiran terbuka - bersedia ditegur Rasulullah ﷺ dan menerima pendapat Abu Bakar as-Siddiq tentang pembebasan tawanan Perang Badar kerana menghormati keputusan musyawarah; (ii) Tegas - memecat Khalid al-Walid daripada jawatan panglima angkatan Islam dan menggantikannya dengan Abu Ubaidah al-Jarrah semasa Perang Yarmuk; (iii) Cekap - menubuhkan Majlis Syura dan beberapa jabatan baharu (al-Diwan) serta menggemas kini Baitulmal untuk melicinkan pentadbiran negara, dan membahagikan wilayah Islam kepada bahagian pentadbiran di bawah gabenor yang cekap seperti Muawiyah bin Abi Sufyan dan Amru bin al-Ash; (iv) Adil - memastikan kebajikan rakyat terpelihara dengan meninjau sendiri keadaan rakyat, termasuk menyamar sebagai rakyat biasa. Dalam ucapan pelantikan baginda, Umar berpesan bahawa al-Quran akan menjadi panduannya dan baginda akan mengikuti jejak langkah Rasulullah ﷺ dan Abu Bakar, serta meminta rakyat membetulkannya sekiranya baginda menyimpang dari jalan yang benar.

Pencapaian Pemerintahan Umar bin al-Khattab

Dalam bidang agama, Umar memperkukuh dakwah Islam sehingga tersebar ke seluruh dunia termasuk Mesir, Parsi dan Rom. Dalam bidang politik, baginda menubuhkan Majlis Syura, jabatan tentera, jabatan polis, jabatan percukaian dan jabatan perbendaharaan negara. Dalam bidang ekonomi, baginda memperkenalkan pelbagai cukai baharu seperti jizyah dan kharaj, memajukan sistem pengairan dan saliran melalui pembinaan terusan Amirul Mukminin di Mesir dan empangan Abu Musa di Basrah, serta menggemas kini institusi Baitulmal dan tanah baharu untuk memperbanyak hasil pertanian. Dalam bidang pendidikan, baginda menubuhkan sekolah al-Kuttab yang dikhususkan untuk kanak-kanak. Dalam bidang ketenteraan, baginda meneruskan pembebasan negeri Iraq dan membuka Baitulmaqdis, Palestin dan Mesir. Dalam bidang sosial, baginda menggariskan takwim Islam sebagai asas permulaan pengiraan tahun Hijrah, memperkenalkan undang-undang pentadbiran tanah untuk menghormati hak sosial dan menjaga kebajikan rakyat, serta membina kemudahan awam seperti tali air untuk kemudahan pertanian.

Ciri Kepimpinan Uthman bin Affan

Uthman bin Affan mempamerkan empat ciri kepimpinan utama: (i) Berpandangan jauh - menubuhkan jawatankuasa khas membukukan al-Quran yang diketuai oleh Zaid bin Thabit menggunakan loghat Arab Quraisy, dikenali sebagai Mashaf Uthmani, demi memelihara kesucian al-Quran; (ii) Berfikiran terbuka - melonggarkan syarat penggunaan harta Baitulmal dan membenarkan sahabat keluar dari kota Madinah; (iii) Inovatif - menubuhkan angkatan tentera laut Islam sehingga berjaya meluaskan empayar Islam khususnya di Syam dan Mesir; (iv) Prihatin - menyumbangkan harta dan kekayaan untuk pertahanan negara serta membesarkan Masjid Nabawi untuk keperluan dan keselesaan umat Islam. Dalam ucapan pelantikan baginda, Uthman berpesan bahawa dunia hanyalah permainan yang melalaikan, dan di akhirat kelak terdapat seksaan bagi yang ingkar serta keredaan Allah bagi yang taat.

Pencapaian Pemerintahan Uthman bin Affan

Dalam bidang politik, Uthman berjaya mematahkan pemberontakan dan meluaskan kuasa wilayah Islam hingga ke Rom, Mesir dan Afrika Utara serta menawan Pulau Siprus (Cyprus). Dalam bidang pendidikan, baginda memperkenalkan pembelajaran bacaan (qiraah) dan penulisan mashaf al-Quran mengikut bahasa Quraisy yang dinamakan Mashaf Uthmani. Dalam bidang ketenteraan, baginda menubuhkan angkatan tentera laut Islam yang pertama bagi tujuan keselamatan dan peluasan kuasa.

Ciri Kepimpinan Ali bin Abi Talib

Ali bin Abi Talib mempamerkan empat ciri kepimpinan utama: (i) Berpandangan jauh - menangguhkan hukum qisas terhadap pembunuh Khalifah Uthman bin Affan kerana keadaan negara yang masih huru-hara dan dikuasai pihak pemberontak; (ii) Tegas - memecat beberapa gabenor yang dilantik oleh Khalifah Uthman seperti Muawiyah bin Abi Sufyan dan Abu Musa al-Asy'ari untuk meredakan kemarahan pihak pemberontak; (iii) Berani - memerangi hampir kesemua peperangan seperti Perang Badar dan Perang Khaibar serta berada di barisan hadapan, dan sanggup menerima jawatan khalifah walaupun mengetahui beban yang bakal dihadapi; (iv) Berilmu - memiliki ketinggian ilmu dalam pelbagai bidang sehingga dilantik sebagai hakim di Yaman. Dalam ucapan pelantikan baginda, Ali berpesan agar umat Islam sejati menggunakan lidah dan anggota badan untuk berlumba-lumba membuat kebaikan, mentaati Allah dan menjauhi laranganNya, menyempurnakan kebaikan yang dilihat dan meninggalkan kejahatan yang dilihat.

Pencapaian Pemerintahan Ali bin Abi Talib

Dalam bidang ekonomi, Ali bin Abi Talib meneruskan kutipan jizyah yang dikenakan terhadap golongan zimmi bagi menampung keperluan pentadbiran negara yang masih bergolak akibat perpecahan dalaman selepas pembunuhan Khalifah Uthman.

Sistem Pentadbiran Ekonomi Khulafa' al-Rasyidin

Sistem ekonomi pada zaman Khulafa' al-Rasyidin diperkukuh terutamanya pada zaman Umar bin al-Khattab menerusi pengenalan cukai jizyah dan kharaj, pembinaan terusan dan empangan untuk pengairan pertanian seperti terusan Amirul Mukminin di Mesir dan empangan Abu Musa di Basrah, serta penggemaskinian institusi Baitulmal. Pada zaman Ali bin Abi Talib, kutipan jizyah daripada golongan zimmi diteruskan bagi menampung keperluan negara.

Sistem Pentadbiran Politik Khulafa' al-Rasyidin

Dari segi politik, Abu Bakar as-Siddiq membuka wilayah Islam di sebahagian Iraq dan Syam. Umar bin al-Khattab menubuhkan Majlis Syura serta jabatan tentera, polis, percukaian dan perbendaharaan negara, dan membahagikan wilayah Islam kepada unit pentadbiran di bawah gabenor seperti Muawiyah bin Abi Sufyan dan Amru bin al-Ash. Uthman bin Affan berjaya mematahkan pemberontakan dan meluaskan kuasa wilayah Islam ke Rom, Mesir, Afrika Utara dan Pulau Siprus.

Sistem Pendidikan dan Ketenteraan Khulafa' al-Rasyidin

Dari segi pendidikan, Abu Bakar as-Siddiq mengumpul dan menulis semula al-Quran selepas ramai penghafaz syahid dalam Perang Yamamah; Umar bin al-Khattab menubuhkan sekolah al-Kuttab untuk kanak-kanak; dan Uthman bin Affan menyeragamkan bacaan dan penulisan al-Quran melalui Mashaf Uthmani. Dari segi ketenteraan, Umar bin al-Khattab meneruskan pembebasan Iraq dan membuka Baitulmaqdis, Palestin dan Mesir, manakala Uthman bin Affan menubuhkan angkatan tentera laut Islam yang pertama untuk keselamatan dan peluasan kuasa.

Sistem Sosial dan Agama Khulafa' al-Rasyidin

Dari segi agama, Abu Bakar as-Siddiq memerangi golongan murtad, nabi palsu dan golongan yang enggan membayar zakat, manakala Umar bin al-Khattab memperkukuh dakwah Islam sehingga tersebar ke seluruh dunia. Dari segi sosial, Umar bin al-Khattab menggariskan takwim Islam berasaskan tahun Hijrah, memperkenalkan undang-undang pentadbiran tanah untuk menjaga kebajikan rakyat, dan membina kemudahan awam seperti tali air untuk kemudahan pertanian.

Iktibar Pemerintahan Khulafa' al-Rasyidin

Sebagai umat Islam, terdapat enam iktibar yang boleh diambil daripada pemerintahan Khulafa' al-Rasyidin: (i) mencontohi kepimpinan khalifah dengan mengutamakan agama, rakyat dan negara; (ii) mengukuhkan usaha dakwah untuk mengembangkan Islam agar dapat disebarkan; (iii) mengukuhkan perpaduan umat Islam dengan memelihara hak antara satu sama lain; (iv) memupuk kefahaman untuk pembangunan dan kemajuan negara; (v) mengamalkan akhlak yang terpuji agar menjadi contoh yang baik; dan (vi) memupuk kekuatan ekonomi umat Islam supaya umat Islam dihormati.

Contoh soalan

Nyatakan dua ciri kepimpinan Khalifah Abu Bakar as-Siddiq.

• Berpandangan jauh - mengarahkan Zaid bin Thabit mengetuai usaha mengumpulkan tulisan ayat al-Quran
• Tegas - memerangi golongan murtad, nabi palsu dan golongan yang enggan membayar zakat

Contoh soalan

Jelaskan sumbangan Khalifah Umar bin al-Khattab dalam bidang pentadbiran negara.

• Menubuhkan Majlis Syura
• Menubuhkan jabatan tentera, jabatan polis, jabatan percukaian dan jabatan perbendaharaan negara (al-Diwan)
• Menggemas kini institusi Baitulmal
• Membahagikan wilayah Islam kepada bahagian pentadbiran di bawah gabenor seperti Muawiyah bin Abi Sufyan dan Amru bin al-Ash

Contoh soalan

Huraikan pencapaian pemerintahan Khalifah Uthman bin Affan dalam bidang politik dan pendidikan.

• Politik: berjaya mematahkan pemberontakan
• Politik: meluaskan kuasa wilayah Islam hingga ke Rom, Mesir dan Afrika Utara
• Politik: menawan Pulau Siprus (Cyprus)
• Pendidikan: menubuhkan jawatankuasa khas membukukan al-Quran diketuai Zaid bin Thabit
• Pendidikan: menghasilkan Mashaf Uthmani menggunakan loghat Arab Quraisy
• Pendidikan: mengajarkan bacaan (qiraah) dan penulisan mashaf al-Quran yang seragam

Contoh soalan

Nyatakan iktibar yang boleh diperoleh daripada pemerintahan Khulafa' al-Rasyidin.

• Mencontohi kepimpinan khalifah dengan mengutamakan agama, rakyat dan negara
• Mengukuhkan usaha dakwah untuk mengembangkan Islam
• Mengukuhkan perpaduan umat Islam dengan memelihara hak antara satu sama lain
• Memupuk kefahaman untuk pembangunan dan kemajuan negara
• Mengamalkan akhlak yang terpuji agar menjadi contoh yang baik

Contoh soalan

Jelaskan peranan Khalifah Ali bin Abi Talib dalam menangani permasalahan yang timbul akibat pembunuhan Khalifah Uthman bin Affan.

• Menangguhkan hukum qisas terhadap pembunuh Khalifah Uthman kerana keadaan negara masih huru-hara
• Memecat beberapa gabenor yang dilantik oleh Khalifah Uthman seperti Muawiyah bin Abi Sufyan dan Abu Musa al-Asy'ari untuk meredakan kemarahan pihak pemberontak