Muamalat Islam — Nota JomSkor

Maksud Muamalat Islam

Muamalat Islam ialah hukum syarak yang berkaitan dengan urusan urus niaga kewangan seperti jual beli, sewaan, syarikat perniagaan, dan sebagainya, bagi memelihara kebajikan dan kepentingan sesama manusia.

Hukum Muamalat Islam

Hukum muamalat Islam pada asasnya adalah harus, selagi tidak bertentangan dengan syariat Islam seperti mengandungi unsur riba, gharar, judi, atau dharar.

Dalil Naqli Keharusan Muamalat Islam

Firman Allah SWT dalam Surah Al-Baqarah ayat 275 yang bermaksud Allah telah menghalalkan jual beli dan mengharamkan riba. Ayat ini menjadi asas dalil bahawa urus niaga jual beli adalah dibenarkan sementara riba adalah haram.

وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا (سورة البقرة، 2: 275)

Matlamat Pensyariatan Muamalat dalam Islam

Antara matlamat pensyariatan muamalat dalam Islam ialah: (1) menunjukkan keadilan Allah SWT dalam mengatur urusan kehidupan manusia sesama manusia; (2) mengiktiraf pemilikan harta melalui urus niaga yang sah di sisi syarak; (3) segala urusan urus niaga dalam Islam bertepatan dengan tuntutan syariat Islam; (4) menghakis fitnah dan perselisihan serta memelihara dan memupuk perpaduan sesama manusia; (5) mendapat keredaan Allah SWT kerana melaksanakan suruhan dan meninggalkan larangan-Nya dalam urusan harian.

Dalil Larangan Memakan Harta Secara Batil

Firman Allah SWT dalam Surah An-Nisa ayat 29 melarang umat Islam memakan atau mengambil harta sesama sendiri dengan jalan yang batil (salah di sisi syarak), kecuali melalui perniagaan yang dilakukan atas dasar suka sama suka (rela hati) antara pihak yang berurus niaga.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ (سورة النساء، 4: 29)

Dalil Larangan Curang dalam Sukatan dan Timbangan

Firman Allah SWT dalam Surah Al-Mutaffifin ayat 1 hingga 6 memberi amaran celaka kepada orang yang curang dalam sukatan dan timbangan, iaitu golongan yang meminta disempurnakan sukatan apabila menerima daripada orang lain, tetapi mengurangkan sukatan atau timbangan apabila memberi kepada orang lain. Mereka tidak sedar bahawa mereka akan dibangkitkan pada hari yang besar (hari kiamat) untuk berdiri di hadapan Allah, Tuhan sekalian alam.

وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ (سورة المطففين، 83: 1-6)

Kisah Kejujuran Rasulullah SAW dalam Menjaga Muamalat

Berdasarkan hadis riwayat Muslim daripada Abu Hurairah RA, Rasulullah SAW pernah melalui satu timbunan makanan lalu memasukkan tangan baginda ke dalamnya, dan jari baginda mendapati makanan itu basah. Baginda bertanya kepada penjual apa yang berlaku, lalu dijawab makanan itu terkena hujan. Rasulullah SAW bersabda supaya makanan yang basah itu diletakkan di bahagian atas supaya dapat dilihat oleh orang ramai, dan baginda menegaskan sesiapa yang menipu bukanlah daripada golongan umat baginda. Kisah ini menunjukkan kepentingan kejujuran dan larangan menyembunyikan kecacatan barang dalam urus niaga.

Perbandingan Muamalat Islam dengan Konvensional

Muamalat Islam berasaskan dalil Al-Quran dan As-Sunnah, mengharamkan riba, bebas daripada unsur judi dan gharar, serta bertepatan dengan keimanan dan ketakwaan kepada Allah SWT. Sebaliknya, sistem konvensional berasaskan teori ciptaan manusia semata-mata, mengamalkan riba, mengandungi unsur judi dan gharar, serta bertentangan dengan konsep keimanan kepada Allah SWT.

Unsur Riba yang Diharamkan

Riba ialah pertambahan atau lebihan yang dikenakan ke atas sesuatu urus niaga secara tidak sah di sisi syarak. Contohnya, seorang peminjam berhutang RM100.00 dengan syarat wajib membayar balik sebanyak RM110.00, iaitu lebihan RM10.00 tanpa sebab yang dibenarkan syarak.

Unsur Gharar yang Diharamkan

Gharar ialah ketidakpastian dalam sesuatu urus niaga yang tidak diketahui kesudahannya sebelum akad dilakukan menurut syarak. Contohnya, menjual burung yang masih terbang bebas di udara yang belum pasti dapat ditangkap oleh pembeli.

Unsur Judi yang Diharamkan

Judi ialah pertaruhan yang melibatkan sesuatu yang bernilai atau berharga bagi mendapatkan keuntungan secara mudah tanpa usaha yang sah, di mana satu pihak akan untung dan satu pihak lagi akan rugi berdasarkan nasib semata-mata.

Unsur Dharar yang Diharamkan

Dharar ialah sesuatu perkara yang membawa kemudaratan sama ada kepada diri sendiri atau orang lain. Contohnya, melakukan transaksi jual beli barang yang boleh mendatangkan bahaya seperti senjata untuk kegunaan jenayah.

Maksud dan Rukun Akad dalam Muamalat Islam

Dari segi bahasa, akad bermaksud ikatan atau simpulan. Dari segi istilah, akad ialah ijab dan qabul (tawaran dan penerimaan) dalam persoalan urus niaga dan perniagaan yang menghubungkan antara pihak yang berurusan. Rukun akad terbahagi kepada tiga: (1) Sighah, iaitu ijab (tawaran) dan qabul (penerimaan); (2) Pihak yang berakad, iaitu pembeli dan penjual; (3) Perkara yang diakadkan, iaitu barang dan harga.

Syarat Sah Akad dalam Muamalat Islam

Syarat bagi pihak yang berakad ialah mestilah baligh dan berakal, serta mampu memelihara dan menguruskan hartanya dengan sempurna (bukan mereka yang mempunyai halangan seperti gila atau mahjur/di bawah perwalian). Syarat bagi perkara yang diakadkan ialah mestilah wujud ketika akad berlaku, barang atau perkhidmatan yang diakadkan mestilah halal, dan diakui hak miliknya ketika akad dilakukan. Syarat bagi sighah pula ialah lafaz ijab dan qabul mestilah sepadan (contohnya penjual menawarkan harga dan pembeli menerima harga yang sama), lafaz ijab dan qabul tidak boleh diikat dengan syarat tertentu yang menangguhkan kesempurnaan akad, dan lafaz ijab dan qabul mestilah dilafazkan dalam satu pertemuan atau majlis yang sama.

Jenis Akad Pertukaran: Jual Beli dan Sewaan

Jual beli ialah akad pertukaran barang dengan barang atau barang dengan wang yang menyebabkan berlakunya pertukaran hak pemilikan antara penjual dan pembeli. Contohnya, seseorang membeli sebuah kedai runcit dengan harga RM50,000.00 dan hak milik kedai itu berpindah kepada pembeli. Sewaan (ijarah) pula ialah akad bagi memperoleh manfaat sesuatu barang atau perkhidmatan daripada pemilik yang menyewakannya dengan bayaran tertentu dalam tempoh yang ditetapkan. Contohnya, sewaan sebuah rumah.

Jenis Akad Kebajikan, Perkongsian, Wakalah dan Jaminan

Akad kebajikan meliputi: Hibah, iaitu pemberian sesuatu harta secara sukarela dan percuma dengan rela hati tanpa mengharapkan sebarang balasan (contoh: pemberian sebuah rumah kepada anak yang telah cukup umur); Qardh (pinjaman), iaitu pemberian hutang yang wajib dibayar balik oleh peminjam dengan jumlah yang sama tanpa sebarang faedah tambahan (contoh: meminjam wang RM100.00 untuk keperluan harian); Wakaf, iaitu menyerahkan harta yang boleh memberi manfaat dan kekal fizikalnya untuk tujuan kebajikan yang berterusan bagi mendapat keredaan Allah SWT (contoh: mewakafkan rumah sebagai pusat perlindungan anak yatim); Wadiah (simpanan), iaitu penyerahan sesuatu barang oleh pemilik untuk disimpan dan dipelihara serta diserahkan semula sepertimana sepatutnya (contoh: simpanan wang di bank). Akad perkongsian meliputi: Musyarakah, iaitu akad perkongsian harta antara dua pihak atau lebih untuk dikongsi bersama untung dan rugi mengikut nisbah modal masing-masing (contoh: perkongsian menubuhkan sebuah syarikat perniagaan); Mudharabah, iaitu akad antara pemodal dengan pengusaha yang mengendalikan modal tersebut, di mana keuntungan dikongsi bersama mengikut nisbah yang dipersetujui tetapi kerugian ditanggung oleh pemodal (contoh: pemodal menyumbang RM10,000.00 kepada pengusaha perniagaan dengan nisbah keuntungan 60% untuk pengusaha dan 40% untuk pemodal). Akad Wakalah ialah mewakilkan sesuatu urusan tertentu yang boleh dilaksanakan kepada wakil yang diberi kuasa untuk menyelesaikan urusan tersebut (contoh: mewakilkan seseorang untuk menguruskan pembelian rumah). Akad jaminan meliputi: Kafalah, iaitu jaminan yang diberikan oleh penjamin untuk menjamin tanggungan pihak yang dijamin (contoh: seseorang menjadi penjamin kepada rakannya yang meminjam wang); Rahn, iaitu menggadaikan sesuatu barang sebagai jaminan terhadap hutang (contoh: menggadaikan barang kemas kepada bank bagi menjamin pinjaman peribadi).

Contoh soalan

Jelaskan tiga matlamat pensyariatan muamalat dalam Islam.

• Menunjukkan keadilan Allah SWT dalam mengatur urusan kehidupan manusia sesama manusia.
• Mengiktiraf pemilikan harta melalui urus niaga yang sah di sisi syarak.
• Segala urusan urus niaga dalam Islam bertepatan dengan tuntutan syariat Islam.
• Menghakis fitnah dan perselisihan serta memelihara dan memupuk perpaduan sesama manusia.
• Mendapat keredaan Allah SWT kerana melaksanakan suruhan dan meninggalkan larangan-Nya.

Contoh soalan

Nyatakan dua unsur yang diharamkan dalam muamalat Islam berserta contoh bagi setiap satu.

• Riba - pertambahan pada urus niaga tertentu, contohnya peminjam wajib membayar balik lebih daripada jumlah pinjaman asal.
• Gharar - ketidakpastian dalam urus niaga yang tidak diketahui kesudahannya, contohnya menjual burung yang masih terbang bebas di udara.
• Judi - pertaruhan sesuatu yang bernilai untuk mendapat keuntungan berdasarkan nasib semata-mata.
• Dharar - urus niaga yang membawa kemudaratan, contohnya jual beli senjata untuk kegunaan jenayah.

Contoh soalan

Huraikan rukun akad dalam muamalat Islam serta syarat sah bagi pihak yang berakad.

• Rukun akad terbahagi kepada tiga iaitu sighah (ijab dan qabul), pihak yang berakad (penjual dan pembeli), dan perkara yang diakadkan (barang dan harga).
• Sighah ialah lafaz ijab (tawaran) daripada satu pihak dan lafaz qabul (penerimaan) daripada pihak yang satu lagi.
• Pihak yang berakad mestilah baligh dan berakal.
• Pihak yang berakad mestilah mampu memelihara dan menguruskan hartanya dengan sempurna, bukan mahjur (di bawah perwalian).
• Perkara yang diakadkan mestilah wujud ketika akad berlaku, halal, dan diakui hak miliknya.

Contoh soalan

Bezakan antara akad hibah dengan akad qardh, dan berikan satu contoh bagi setiap satu.

• Hibah ialah pemberian harta secara sukarela dan percuma dengan rela hati tanpa mengharap sebarang balasan.
• Contoh hibah: pemberian sebuah rumah kepada anak yang telah cukup umur.
• Qardh ialah pemberian hutang yang wajib dibayar balik oleh peminjam dengan jumlah yang sama tanpa faedah tambahan.
• Contoh qardh: meminjam wang RM100.00 untuk keperluan harian dan wajib membayar balik jumlah yang sama.

Contoh soalan

Nyatakan dua jenis akad perkongsian dalam muamalat Islam dan berikan maksud bagi setiap satu.

• Musyarakah - akad perkongsian harta antara dua pihak atau lebih untuk dikongsi bersama untung dan rugi.
• Mudharabah - akad antara pemodal dengan pengusaha yang mengendalikan modal, keuntungan dikongsi bersama tetapi kerugian ditanggung oleh pemodal.