Bab 2: Pasaran — Nota JomSkor

Hukum Permintaan

Permintaan merujuk kepada keinginan dan kemampuan individu untuk membeli sesuatu barang/perkhidmatan pada suatu tingkat harga dalam jangka masa tertentu. Hukum permintaan menyatakan hubungan negatif antara harga barang dan kuantiti diminta — apabila harga naik, kuantiti diminta berkurang, dan sebaliknya, dengan andaian ceteris paribus (faktor lain tidak berubah).

Keluk Permintaan Individu dan Pasaran

Keluk permintaan individu menggambarkan kuantiti yang diminta oleh seorang individu pada pelbagai tingkat harga, berbentuk landai dari kiri atas ke kanan bawah. Keluk permintaan pasaran diperoleh dengan menjumlahkan secara mendatar kuantiti diminta oleh semua individu/pembeli dalam pasaran pada setiap tingkat harga.

Penentu Permintaan (Bukan Harga)

Faktor bukan harga yang menentukan permintaan: harga barang lain (barang pengganti — hubungan positif; barang penggenap — hubungan negatif), cita rasa/citarasa pengguna, pendapatan pengguna, jangkaan harga masa depan, bilangan penduduk/pembeli, dan iklan/promosi.

Perubahan dalam Kuantiti Diminta vs Perubahan Permintaan

Perubahan dalam kuantiti diminta ialah pergerakan di sepanjang keluk permintaan yang sama, disebabkan oleh perubahan harga barang itu sendiri. Perubahan permintaan ialah peralihan keseluruhan keluk permintaan ke kiri (penurunan permintaan) atau ke kanan (pertambahan permintaan), disebabkan oleh perubahan penentu bukan harga.

Hukum Penawaran

Penawaran merujuk kepada kuantiti barang/perkhidmatan yang sanggup dan mampu dikeluarkan oleh pengeluar pada suatu tingkat harga dalam tempoh masa tertentu. Hukum penawaran menyatakan hubungan positif antara harga barang dan kuantiti ditawarkan — apabila harga naik, kuantiti ditawarkan meningkat.

Penentu Penawaran (Bukan Harga)

Faktor bukan harga yang menentukan penawaran: harga faktor pengeluaran (sewa tanah, upah buruh, bahan mentah — hubungan negatif dengan penawaran), tingkat teknologi (teknologi lebih baik meningkatkan penawaran), dasar kerajaan (cukai mengurangkan penawaran, subsidi meningkatkan penawaran), bilangan pengeluar/firma, dan jangkaan harga masa depan.

Keseimbangan Pasaran

Keseimbangan pasaran tercapai apabila kuantiti diminta sama dengan kuantiti ditawarkan, iaitu pada titik persilangan keluk permintaan (D) dan keluk penawaran (S), menghasilkan harga keseimbangan (Pe) dan kuantiti keseimbangan (Qe).

Keseimbangan: Qd = Qs

Ketidakseimbangan Pasaran — Lebihan Permintaan dan Lebihan Penawaran

Lebihan permintaan berlaku apabila kuantiti diminta melebihi kuantiti ditawarkan pada harga yang lebih rendah daripada harga keseimbangan — ini akan menolak harga naik semula ke harga keseimbangan. Lebihan penawaran berlaku apabila kuantiti ditawarkan melebihi kuantiti diminta pada harga yang lebih tinggi daripada harga keseimbangan — ini akan menolak harga turun semula ke harga keseimbangan.

Lebihan Permintaan = Kuantiti Diminta − Kuantiti Ditawarkan (apabila positif pada harga di bawah Pe)

Perubahan Keseimbangan Pasaran

Apabila keluk permintaan beralih ke kanan (pertambahan permintaan) dan penawaran tetap, harga dan kuantiti keseimbangan kedua-duanya meningkat. Apabila keluk penawaran beralih ke kiri (pengurangan penawaran) dan permintaan tetap, harga keseimbangan meningkat tetapi kuantiti keseimbangan menurun. Setiap kombinasi peralihan permintaan dan/atau penawaran menghasilkan kesan berbeza terhadap harga dan kuantiti keseimbangan baharu.

Keanjalan Harga Permintaan (Ed)

Keanjalan harga permintaan mengukur tindak balas peratusan perubahan kuantiti diminta akibat peratusan perubahan harga. Nilai pekali diambil sebagai nilai mutlak (tanda negatif diabaikan). Permintaan dikatakan anjal jika Ed > 1 (peratus perubahan kuantiti diminta lebih besar daripada peratus perubahan harga, biasa bagi barang mewah), dan tak anjal jika Ed < 1 (barang keperluan).

Ed = (%ΔQd) / (%ΔP) ; %ΔQd = [(Q1−Q0)/Q0] × 100 , %ΔP = [(P1−P0)/P0] × 100

Penentu Keanjalan Harga Permintaan

Faktor yang mempengaruhi keanjalan harga permintaan: jenis barangan (keperluan = tak anjal, mewah = anjal), bilangan barang pengganti (lebih banyak pengganti = lebih anjal), nisbah perbelanjaan terhadap pendapatan (bahagian besar pendapatan = lebih anjal), dan tempoh masa penyesuaian (jangka masa panjang = lebih anjal).

Contoh soalan

Jadual berikut menunjukkan permintaan dan penawaran pasaran bagi sebuah barang pada pelbagai tingkat harga.\nHarga (RM): 8.00, 10.00, 12.00, 14.00, 16.00\nKuantiti Diminta (unit): 500, 450, 350, 225, 75\nKuantiti Ditawarkan (unit): 100, 200, 350, 550, 800\n(a) Tentukan harga dan kuantiti keseimbangan.\n(b) Apa yang akan berlaku jika harga pasaran ditetapkan pada RM10.00?

• (a) Keseimbangan pasaran tercapai apabila kuantiti diminta = kuantiti ditawarkan. Daripada jadual, ini berlaku pada harga RM12.00 di mana kuantiti diminta = 350 unit dan kuantiti ditawarkan = 350 unit.
• Maka harga keseimbangan (Pe) = RM12.00 dan kuantiti keseimbangan (Qe) = 350 unit.
• (b) Pada harga RM10.00 (lebih rendah daripada Pe = RM12.00): kuantiti diminta = 450 unit, kuantiti ditawarkan = 200 unit.
• Oleh kerana kuantiti diminta (450) melebihi kuantiti ditawarkan (200), wujud lebihan permintaan sebanyak 250 unit (450 − 200).
• Lebihan permintaan ini akan menolak harga naik secara semula jadi (melalui mekanisme harga) sehingga mencapai semula harga keseimbangan RM12.00, di mana lebihan permintaan dihapuskan.

Harga keseimbangan = RM12.00, kuantiti keseimbangan = 350 unit. Pada harga RM10.00, wujud lebihan permintaan 250 unit yang akan menolak harga naik semula ke RM12.00.